Yüksek doğalgaz zammı ile şok olan Türkiye, doğalgaz ile ilk ne zaman tanıştı? Dünyada doğalgaz fiyatları hızla düşerken, neden Türkiye’de zamlanıyor?

  

FERCAN YALINKILIÇ

   Türkiye doğalgaz ile ilk kez 1984 yılında yapılan bir anlaşma ile tanıştı. O dönem yapılan anlaşma ile Türkiye Rusya’dan doğalgaz ithalatı karşılığında, et, pamuk, sıvı çelik gibi maddeler verecekti. Şu an Türkiye doğalgazının yüzde 65’ini Rusya’dan alır duruma geldi.. Türkiye’nin doğalgaz serüvenini kısa tarihini Fercan Yalınkılıç yazdı.

Doğalgaz ile Türkiye’nin 28 yıllık sancılı ilişkisi!

Türkiye ile Rusya arasındaki ilk doğal gaz anlaşması 1984 yılında yapıldı. Anlaşmaya göre Türkiye 1987’den başlayarak Rusya’dan 25 yıl boyunca doğal gaz ithal edecekti. Bunun karşılığında da Rusya Türkiye’den pamuk, et, mısır, sıvı yağ, çelik ve diğer sanayi ürünleri satın alacaktı. Anlaşmaya göre Türkiye 1987’de yılda 1,5 milyar m3 doğal gaz satın almaya başlayacak ve bu rakam 1993’den 2011’e kadar yılda 6 milyar m3’e çıkacaktı.

Anlaşma o sıralar Türkiye için çok avantajlı idi. Türkiye Berlin Duvarı yıkılmadan önce Rusya pazarına girmiş oluyordu. Ayrıca bu anlaşmayla beraber iki ülke arasındaki ilişkiler de daha sağlamlaşmış oluyordu. O sıralar Ankara gibi aşırı hava kirliliği ile mücadele eden şehirler içinse yeni bir temiz enerji kayanağı sağlanmıştı.

O sıralar Türkiye için çok avantajlı olan anlaşma, ülkenin doğal gaza bağımlılığının artması ile farklı bir konuma geldi.  Şu an Türkiye  Almanya’dan sonra Rusya’nın en büyük doğal gaz müşterisi. Türkiye doğal gazının yaklaşık %65’ini Rusya’dan ithal ediyor.

1990’ların ikinci yarısından sonra Türkiye doğal gaz ithalatını çeşitlendirmek için Nijerya ve Iran ile anlaşmalar yaptı. Rusya ile 1997 ve 1998’de yeni anlaşmalar imzalandı. Türkmenistan ile de 1998 yılında yapılan anlaşmaya göre 30 yıl boyunca yıllk 16 milyar m3 gaz ithal edilcekti. Türkiye’nin doğal gaz tüketimi de 2010’da 37,4 milyar m3’e çıktı.

Türkiye’nin bu kadar doğal gaz tüketmesinin en önemli sebebi ise elektrik üretiminin yarısı doğal gaz ile sağlanıyor. Konutlardaki kullanım ise toplam tüketimin %20-22’sine denk geliyor.

Rus basınına göre Türkiye Avrupa’ya nazaran doğal gazı %35 daha ucuza ithal ediyor. Bu yüzden de Rusya fiyatları daha düşürmek istemiyor.  Ancak Türkiye’de azalan doğal gaz fiyatlarını sebep gösterip Rus Gazprom’a  fiyatları  indirmesi için dava açtı. Benzer şekilde İtalyan Edison şirketi  de  İsviçre’ye azalan doğal gaz petrol fiyatlarını gösterip dava açtı.

Dünya’da doğal gaz fiyatları son 11 yılın en düşük seviyesine gerilerken bugün Türkiye’de doğal gaza zam yapıldı. Türkiye Rusya’dan doğal gaz satın alınırken fiyat içeriği gizli tutulan bir formüle göre belirleniyor. Bu formülde sırf doğal gaz fiyatı değil aynı zamanda petrol fiyatı da bulunuyor. Yani bizim satın aldığımız doğal gazın fiyatını belirlemekte petrol de etkili oluyor. Dünyada petrol fiyatları arttığı için de bizim satın aldığımız doğal gaza zam geliyor. Doğal gaza yapılan zammın ne kadarı bizim ithal ettiğimiz gazın fiyatındaki artışla ilgili, ne kadarı hükümetin gelirlerini arttırmak için yaptığı zamla ilgili bunu kestirmek zor. Ancak bir gerçek var ki dünyada doğal gaz fiyatları düşerken, biz tüketiciler olarak daha pahalıya ısınıyoruz.